گفتگو با كمال تبريزي كارگردان فيلمهاي ليلي با من است و مارمولك
*اين شوخي با جنگ را نمي‌توان به نوعي سد شكني در برخورد با پديده‌هايي كه در اذهان، تقدس دارند، دانست؟ آيا اين يك شوخي خطرناك بالقوه نيست؟
چرا، قبول دارم كه اين سد شكني است و ما مي‌توانيم به آن، فتح خاكريزهاي جهان بگوييم كه خطر هم در آن وجود دارد و حس خودمان هم اين بود. ولي خدا وكيلي و در بطن وجود همة ما، اين احساس بود كه چرا نبايد آنچه را كه به عنوان واقعيت وجود دارد و همة كساني كه به نوعي جبهه رفته‌اند و با آن برخورد داشته‌اند، گفت و نبايد در يك رسانه عمومي كه كارش تبليغ است و اين امكان برايش وجود دارد كه به همه جا سر بكشد و مفاهيم را دقيق و ظريف بيان كند، منعكس كرد؟ و چرا ما نبايد در اين مقوله كار كنيم به صرف اينكه ارزش هايي وجود دارد كه براي ما هم مقدس است؟ يعني ارتباطي كه انسانها با اين مفاهيم دارند، اگر در يك محرميت خاصي قرار بگيرند، اتفاق نمي‌افتد؟ يعني هيچ وقت بنده‌اي ممكن نيست يك ارتباط صميمي با خداي خودش برقرار كند كه حرفهاي جدي با زبان طنز گفته شود؟ اين حس هميشه در بطن فيلم وجود دارد كه آيا امكان دارد بين خالق و مخلوق، ارتباطي به وجود بيايد كه خدا تصميم بگيرد با يكي از بنده‌هايش شوخي كند و ما، به اين شوخي نگاه كنيم؟! مثل رابطه پدر با فرزند كه گاهي پدر ممكن است از فرط صميميت و دوست داشتن و محبت، با بچه، بازي بچگانه و كودكانه بكند، بدون آن كه آن احترام خدشه‌دار شود. بنابراين فكر مي كرديم علاوه بر اين كه كار، كار خطرناكي است و اگر كار ضعيفي از كار دربيايد، مي‌تواند به يك شوخي بي‌مزه تبديل شود، ولي از طرف ديگر به نظرمان مي‌رسيد بيان اين حقيقت آن‌قدر ارزش دارد كه ما، اين خطر را بكنيم.

*چه موانعي را بر سر راه طنز در جامعه امروز مي‌بينيد؟
كلاً ظرفيت پذيرش طنز، در جامعة ما كم است. يعني در عرصه‌هايي از طنز نمي‌توانيم وارد شويم. مي‌تواند خط قرمز نباشد، ولي خط قرمز است. من شخصاً معتقدم كه پيشروي طنز در جامعه، بستگي مستقيم با شعور اجتماعي جامعه دارد. هر قدر ميزان انتقاد پذيري جامعه بالاتر باشد و درصد اين برخورد و تضارب افكار براي پيدا كردن راه درست و صحيح و اصولي بيشتر باشد، كاربرد طنز بيشتر مي‌شود و عرصه‌هاي وسيع‌تري را مي‌تواند فتح كند و جلو برود. فكر مي‌كنم در شرايط جامعه ما، با توجه به زمينه‌ها و سوابق فرهنگي و شرايط حال و حاضرش، اذهان عمومي و مردم، طنز را بيشتر مي‌پذيرند و دوست دارند در اين زمينه كار شود. به خاطر مسائل مختلفي كه جاي طرح آن اينجا نيست، الان طنز خواستار بيشتري دارد.منتها زمينه پذيرش آن، ميان همه افراد و اقشار اجتماعي يكسان نيست و متفاوت است.

*شما كارگرداني هستيد كه هم در ژانر كمدي فيلم ساخته‌ايد و هم جدي. بفرماييد كه پرداختن به كدام يك از اين دو نوع سينمايي دشوارتر است.
كار كمدي با انواع ديگر سينما قابل مقايسه نيست. يعني به لحاظ دشواري اصلاً اين دو را نمي‌توانيم با هم مقايسه كنيم، براي اينكه كار كمدي به شدت مشكل و حساس است و اگر شما آن ذوق و قريحه و ظرافتي كه لازمه كار كمدي است به كار نبنديد، تقريباً مي‌توانم بگويم با يك شكست فاحش روبه رو مي‌شويد. در زمينه هاي اجتماعي و يا ژانرهاي ديگري كه در سينما وجود دارد اصلاً اينجور نيست. مثلاً وقتي داريد يك فيلم اجتماعي مي سازيد، ميزان موفقيت‌تان مي‌تواند يك درصد مشخص و معقول باشد، يعني يكدفعه خيلي سقوط نمي‌كند و يا خيلي هم شاهكار آنچناني در نمي‌آيد. ولي در مورد كار كمدي اگر مقداري بي‌مبالاتي كنيد، ممكن است به جاي اينكه كار تبديل شود به اثري كه با مخاطبش ارتباط برقرار كند، تبديل شود به شوخي‌هاي بي‌مزه اي كه تأثير عكس بگذارد. اصولاً شوخي كردن و خنداندن مخاطب در همه جاي دنيا بسيار مشكل‌تر از متأثر كردن است، بخصوص در كشور ما كه آدمها به راحتي نمي خندند و لطيفه‌ها و جوكهايي كه در فرهنگ ما وجود دارد از مرز بي‌مزگي گذشته، يعني بايد به مرزي برسد كه واقعاً بتواند شنونده را بخنداند. اين است كه كار كمدي قابل مقايسه با كار جدي نيست، به شدت ظرافت و حساسيت دارد و مسيرش به اندازه يك راه باريك است كه اگر كمي به چپ و راست منحرف شويد، اصلاً از مسير اصلي‌تان خارج مي‌شويد. در صورتي كه ممكن است در ژانرهاي مختلف سينما يك جادة پهن باشد و خطهاي مختلفي هم وجود داشته باشد كه بتوانيم يكي از اين خطها را برويم. اين است كه به شخصه احساس مي‌كنم كمدي خيلي كار دشواري است بخصوص كه بخواهد وارد عرصه‌هاي انتقادي جامعه هم بشود كه طبيعتاً حساسيتش چندين برابر مي‌شود و ظرافت و دقتي كه بايد به خرج داد، خيلي بيشتر خواهد بود. به همين دليل است كه در مجموعة كارنامه من فقط دو كار كمدي مي بينيد. رسيدن به يك موضوع كمدي كه دستمايه يك فيلمنامه قرار بگيرد و بخواهد تبديل شود به اثري كه با مخاطبش ارتباط برقرار كند و بيننده را بخنداند و در عين حال تأثيراتش را هم روي ذهن او بگذارد، نياز به سالها فكر كردن دارد.

ماهنامه گل‌آقا / شماره هفتم ـ سال ششم/مهر 1375
ماهنامه گل‌آقا/ شماره اول ـ سال چهاردهم/ فروردين1383